Steve Meuris: "Het is belangrijk dat je steeds meer water kan vasthouden"

Dag Steve, op welke manier gaan jullie aan de slag?

Steve: “Op het vlak van water helpen wij landbouwers met het plaatsen van stuwtjes of de overschakeling naar peilgestuurde drainage. We begeleiden landbouwers ook naar goede bodempraktijken, waardoor hun bodem veerkrachtiger wordt en meer water kan vasthouden.”

Hoe werken die stuwtjes precies?

Steve: “Stuwtjes zijn eenvoudige constructies die je in een watervoerende gracht plaatst om het water langer bij te houden. Het is niet meer dan een kader met schotbalkjes waarmee je het waterpeil in de gracht kan beheren. Het grootste deel van het jaar stuw je het water maximaal op, om het de kans te geven in de bodem te infiltreren, maar je kan de schotbalkjes zelf beheren in functie van je veldwerkzaamheden. Afhankelijk van de bodem kan je het peil verlagen enkele dagen tot een week voor de machines het veld op moeten. Na de werkzaamheden sluit je het stuwtje gewoon weer.”

Is zo'n stuwtje duur?

Steve: “De kosten zijn afhankelijk van de vorm van het stuwtje. Het kan een simpele betonnen constructie zijn, maar je kunt ook opteren voor een kader uit roestvrij staal met schotbalkjes en een overstortput van aluminium. Dat is vaak duurzamer en gemakkelijker te beheren, maar het kost ook meer. Zo’n technische constructie loopt al snel op tot 3000 euro per stuw, zonder de aanleg. Soms kunnen stuwen bekostigd worden via projectenmiddelen uit fondsen zoals PDPO en Water-Land-Schap, maar landbouwers kunnen zelf ook subsidies krijgen via het VLIF. Dan worden de kosten van een stuw 100% terugbetaald, met een maximale terugbetaling van 1700 euro per stuw.”

Je sprak daarnet ook over peilgestuurde drainage. Wat is dat?

Steve: “Klassiek gedraineerde percelen voeren continu water af, ook in het droge seizoen wanneer dat niet wenselijk is. Om peilgestuurd te draineren, koppel je de afvoerbuizen die al in het perceel liggen aan een centrale verzamelbuis, die het water afvoert naar een verzamelput. Daarin kan je dan het peil regelen. Op die manier kan je de grondwaterstand tot 30 of 40 centimeter onder het maaiveld brengen, waardoor het gewas meer water ter beschikking heeft in de wortelzone. Peilgestuurde drainage heeft een groter effect dan stuwtjes, omdat het water zich uitspreidt over een heel perceel én de omliggende percelen. Het is wel belangrijk om de drainagetijd zo kort mogelijk te houden.”

Hoeveel moet je hiervoor neertellen?

Steve: “Als je een bestaande klassieke drainage omvormt, kost dat rond de 1500 tot 2000 euro per hectare. Als je een volledig nieuw systeem aanlegt, komt het snel neer op zo’n 3000 tot 4000 euro per hectare. Via de VLIF-steun voor niet-productieve investeringen is peilgestuurde drainage 75 procent compensabel.”

Wat zijn de voordelen?

Steve: “Beide hebben eigenlijk vooral voordelen. De klassieke drainage is oorspronkelijk aangelegd om water zo snel mogelijk weg te leiden uit een gebied. Met steeds frequentere en lange periodes van droogte, is het een groot voordeel als je meer water kan vasthouden door je klassieke drainage om te vormen naar een peilgestuurde variant. Een ander voordeel is dat je deze technieken zelf beheert en ze kan aanpassen aan je eigen noden en schema.”

Wat wil je zeker nog meegeven aan onze leden?

Steve: “Met alleen peilgestuurde drainage ga je het niet redden in het veranderende klimaat. Het moet een en-en-verhaal zijn. Het is belangrijk om ook te werken aan de bodemkwaliteit en het organisch stofgehalte. Uit onderzoek weten we dat organische stof in de bodem ervoor zorgt dat er meer water gebufferd kan worden. Diepwortelende gewassen zullen het water ook beter laten infiltreren. Zet meerdere technieken in om klaar te zijn voor de toenemende droogte.”

Wat zegt Boer & Toekomst?

Boeren gaan slimmer om met water, want water is waardevol. Ook morgen zal het in onze omgeving genoeg regenen om dieren en planten van water te voorzien, maar dat zal meer geconcentreerd gebeuren. Infiltratie, buffercapaciteit, slimme opslag en doordacht afvoeren zullen morgen dus op het juiste tijdstip en met de juiste precisie moeten gebeuren. Zo neemt de buffercapaciteit sterk toe, zowel in natuurlijke als in aangelegde bufferbekkens. De infiltratie wordt maximaal gestimuleerd en afvoeren gebeurt alleen om overstromingen te overkomen.

Alle slimme technieken – zoals peilgestuurde drainage, het vertragen van water of diepe drainage – worden daarom gebruikt om water bij te houden en droge periodes te overbruggen. Hierbij kan ook het oppompen van water door middel van boorputten een mogelijkheid blijven, maar slechts volgens de draagkracht die gecreëerd is door de infiltratie van bufferbekkens. Zo zijn de bedrijven weerbaarder tegen lange droge periodes die net in het groeiseizoen vallen. Boeren worden gestimuleerd om infiltratie te versterken, omdat ze dat water dan beter kunnen benutten.

Het watergebruik beheren is morgen nog belangrijker dan vandaag. Eerst en vooral moet de primaire productie prioriteit krijgen bij het gebruik van water en de toegang mag hen nooit ontzegd worden. Waterbeheer is de basis van een hele economie en een hele keten en is van levensbelang voor vele gezinnen. De mensen die het beste weten hoe we met het water omgaan, zijn de mensen dicht bij het water. Het is dan ook belangrijk om de beslissingscentra voor waterbeheer voldoende lokaal te leggen en maatregelen te nemen die gebaseerd zijn op zowel ervaring als wetenschappelijke inzichten. Laat lokale landbouwers beslissen hoe er omgegaan moet worden met het water uit hun eigen streek.