Els Verté: “Zelfs als je zelf niet kan helpen, kan je altijd doorverwijzen”

Dag Els, wat is eenzaamheid volgens jou?

Els: “Er zijn veel soorten eenzaamheid. Je kan bijvoorbeeld eenzaam zijn in je relatie of binnen je familie. Als ik eenzaamheid algemeen moet formuleren, zou ik zeggen dat het om een gevoel gaat. Het is het gevoel dat je nergens terechtkan, of toch niet weet waar je terechtkan voor een babbeltje, een vraag of hulp. Ik benoem het als een gevoel, omdat er misschien wel mensen zijn bij wie je terecht zou kunnen, maar je weet het misschien gewoon niet.”

Zijn er signalen die je vaak ziet specifiek bij landbouwers?

Els: “In eerste instantie is het moeilijk om signalen op te vangen en te herkennen. Vaak is het een grote stap om te erkennen dat je eenzaam bent, dus mensen gaan het zeker niet altijd laten blijken. Je kan proberen om een gesprek aan te gaan, maar zelfs dan zal de meerderheid ontkennen. Ik heb al gemerkt dat het typisch is voor landbouwers om er niet echt over te praten. Dat is meer de mentaliteit van vroeger die zo ingebakken zit. Ze vinden het zelf nog niet zo erg en denken zich er wel door te slaan. Wat wel werkt, is dat je een gesprek aangaat over het bedrijfsmatige en zo je weg baant naar de emotionele kant. Specifieke vragen zoals ‘Kan je erover praten met je partner?’ kunnen het gesprek al snel opentrekken. De eerste stap is dus sowieso het erkennen van de eenzaamheid, de tweede stap is het gesprek aangaan.”

Welke zaken komen er vaak nog bij kijken?

Els: “Eenzaamheid staat niet op zichzelf. Wat we bij oudere alleenstaande boeren vaak zien, is dat de dieren het meestal beter hebben dan zijzelf. De afwas blijft bijvoorbeeld staan, of ze koken, eten en slapen in dezelfde ruimte. Vaak gaat eenzaamheid ook gepaard met verslavingen, financiële problemen en schulden. Het gevolg kan zijn dat ze bijvoorbeeld hun lidgeld bij de organisatie niet meer betalen en niet meer deelnemen aan activiteiten. Sommigen zijn ook gewoon niet meer mee. Ze zijn zo ver van de buitenwereld verwijderd, dat ze een gebrek aan kennis hebben opgebouwd, waardoor ze bang zijn om nog in gesprek te gaan.”

Zijn landbouwers extra vatbaar voor eenzaamheid?

Els: “Het feit dat landbouwers vaak alleen in de stal of op het veld staan, kan zeker een valkuil zijn. Als je in een bepaalde werkomgeving zit, aan een bureau met collega’s, heb je automatisch sociale contacten met anderen. Landbouwers daarentegen zitten regelmatig alleen – met uitzondering van degenen die een groot bedrijf met personeel runnen, natuurlijk. Maar zelfs als je een bedrijf runt en alleen aan het hoofd staat, kan je eenzaam zijn. Het feit dat je vragen hebt of ergens mee zit en dat met niemand kan bespreken, werkt eenzaamheid in de hand. Voor landbouwers zijn er soms nog extra drempels. Sommigen durven bijvoorbeeld geen sociaal contact te leggen, omdat ze bang zijn voor de geurhinder van de dieren. Anderen hebben dan weer het gevoel niet geaccepteerd te worden door de maatschappij. Hoe langer het duurt, hoe lastiger het wordt om het erover te hebben. Na een tijd geraken ze in een neerwaartse spiraal, en hoe dieper ze zakken, hoe moeilijker ze er nog uitgeraken.”

Is er een verschil tussen soorten landbouwbedrijven, regio’s of genders?

Els: “Er zijn sowieso meer mannelijke dan vrouwelijke boeren, dus procentueel zal je zien dat meer mannelijke landbouwers met eenzaamheid kampen. Het komt ook meer voor op kleine landbouwbedrijven, maar dat wil niet zeggen dat het niet voorkomt op grotere bedrijven. Uit onze aanmeldingen bleek de problematiek in de Westhoek ook het grootst. Daar zitten namelijk meer alleenstaande en oudere boeren. Maar die cijfers zeggen lang niet alles. Voor hetzelfde geld zijn er in andere regio’s evenveel mensen die zich eenzaam voelen, maar melden zij zich minder aan. Er bestaat geen checklist waardoor je kan zeggen: deze landbouwer is wel of niet eenzaam.”

Welke acties kunnen we ondernemen om mensen die eenzaam zijn te helpen?

Els: “Als je signalen opvangt, moet je vooral het gesprek aangaan. Af en toe eens polsen hoe het gaat met iemand, kan al veel doen. Het begint allemaal bij een luisterend oor. Zelfs als je zelf niet kan helpen, kan je altijd doorverwijzen naar een huisarts of organisaties zoals Boeren op een Kruispunt.”

Lopen er bij jullie projecten of onderzoeken rond dit thema?

Els: “Twee keer per jaar organiseren we boerencafés en vorig jaar zijn we naar aanleiding van De Warmste Week gestart met wandelbabbels. Verder hebben we dag en nacht een permanentie, ook in het weekend. Landbouwers die met een vraag zitten, kunnen ons dan anoniem opbellen. We organiseren ook regelmatig infomomenten. Kortom, we proberen zo aanspreekbaar mogelijk te zijn en alles zo laagdrempelig mogelijk te houden.”

Welke hulplijnen bestaan er voor mensen die met eenzaamheid kampen?

Els: “De naaste omgeving is eigenlijk de eerste hulplijn. Ofwel komt de landbouwer zelf naar buiten en zoekt die hulp, ofwel zijn het erfbetreders of de naaste omgeving die het opmerken. Dan heb je uiteraard de huisarts of de dierenarts. Daarnaast zijn er organisaties zoals Boeren op een Kruispunt, maar ook Groene Kring, Ferm, Landelijke Gilden of Boerenbond. Wie specifiek met donkere gedachten zit, kan bellen naar de Zelfmoordlijn Als je eerder op zoek bent naar een luisterend oor, kan je terecht bij Tele-Onthaal.”

Met welke slagzin zou jij het taboe rond eenzaamheid willen doorbreken?

Els: “Praten helpt in alle omstandigheden. Het is een eerste, kleine stap.”

Nood aan een babbel?

Neem een kijkje naar deze hulplijnen.

• 1813: Zelfmoordlijn
• 1722: Niet-dringende noodgevallen
• 1733: Wachtdienst voor huisartsen
• 106: Tele-Onthaal
• 0800 99 138: Boeren op een Kruispunt